نوستالوژی: ماجرای ساخت آهنگ تولدت مبارک

0
51

تولدت مبارک ( Happy Birthday to You) یا تولدت مبارک که بیشتر اوقات با همان نام ساده و کوتاه تولدت مبارک شناخته می‌شود، یک آهنگ است که به طور سنتی به عنوان آواز جشن تولد و سالگرد تولد یک فرد نواخته یا خوانده می‌شود، در سال ۱۹۹۸ و با توجه به کتاب رکوردهای جهانی گینس آهنگ و ترانهٔ “تولدت مبارک به شما” به عنوان شناخته شده‌ترین آهنگ در زبان انگلیسی و پس از “برای او یک دوست با نشاط خوب ‏‏” قرار دارد. شعر پایهٔ این آهنگ حداقل به ۱۸ زبان دنیا ترجمه شده، ملودی تولد شما مبارک از آهنگ “صبح بخیر به همه” گرفته شده که به طور سنتی به خواهران آمریکایی پتی هیل و میلدرد جی. هیل  در سال ۱۸۹۳ نسبت داده می‌شود

ریشه‌های تولدت مبارک، حداقل به اواخر قرن نوزدهم بر می‌گردد، زمانی که دو خواهر به نام‌های پتی و میلدرد جی هیل ترانهٔ صبح بخیر به همه را ساختند و در مهدکودک پتی کنتاکی معرفی و اجرا گردید، یک سال بعد یعنی در سال ۱۸۹۳ آنها لحن و نغمهٔ این آهنگ و سایر آهنگ‌ها را در کتاب‌های شعر و داستانهای شعر مخصوص کودکان مهد به چاپ رساندند.

پتی هیل یک مدیر مهدکودک در لوییویل، کنتاکی بود که در آن زمان در حال توسعهٔ روش‌های مختلف تدریس در منطقه‌ای که امروزه به نام لیتل لوم‌هاوس ‏(en) می‌شناسیم بود، خواهرش میلدرد یک پیانیست و آهنگساز بود، خواهران میلدرد به سرعت کشف کردند که بچه‌های کوچک و جوان ترانهٔ “صبح بخیر به همه” را به سادگی می‌توانند بخوانند، ترکیبی از ملودی و شعر در تولد شما مبارک اولین بار در چاپ سال ۱۹۱۲ دیده شد و احتمال داده می‌شود حتی پیش از آن هم وجود داشته

کمبرو مک‌لاود ‏(en) اظهار داشته که خواهران هیل احتمالاً علاقهٔ بسیاری به الگوگیری نغمه و ایده‌های تغزلی از ترانه‌های محبوب و مشابه آوازهای قرن نوزدهم داشته‌اند که به شکلی خودمانی برگردان کردند، از جمله آثار هورس واترز ‏(en) همانند، مبارک باد به همه، و شب بخیر به همهٔ شما مربوط به سال ۱۸۵۸، همینطور، سال نو مبارک برای همه، مربوط به سال ۱۸۷۵

این احتمال وجود دارد که معلمان و دانش‌آموزان خودشان دست به تغییر نسخهٔ منتشر شدهٔ صبح بخیر به همه زده باشند، احتمالاً برای جشن تولد در کلاس درس تنها اینکه اشعار را تغییر داده باشند و به تعبیری اقدام به یک اقتباس کرده باشند، با همهٔ این احوال، متن کامل تولد شما مبارک برای اولین بار و به صورت کامل در چهار خط پایانی کتاب شعر ادیث گودی‌یر آلگرس با نام تولد روی (روی نام شخص است) چاپ گردید.

کتاب در حقیقت یک کتاب الفبای کار و بازی است با مجوز کپی رایت دی. سی. هیث در ۱۹۰۱ بدون هیچ مرجعی برای کلمات بر روی آهنگ. اولین کتابی هم که ترانهٔ تولد شما مبارک را بر پایهٔ لحن صبح همهٔ شما بخیر تنظیم کرد چاپ سال ۱۹۱۱ می‌باشد در مقدماتی کارگر و کارش، ولی منابع موجود پیش از آن به یک آهنگ به نام تولد شما مبارک بر می‌گردد که درون یک مقالهٔ داخلی مربوط به سال ۱۹۰۱ به نام ژورنال مربی و مدرسهٔ ایندیانا چاپ شده بود.


ببنید: شوخی یک نوازنده حرفه‌ای با تولدت مبارک؛

 

دانلود


انوشیروان روحانی آهنگ تولدت مبارک را برای تیزر تبلیغاتی ایران ناسیونال ساخت
انوشیروان روحانی آهنگ تولدت مبارک را برای تیزر تبلیغاتی ایران ناسیونال ساخت

تولدت مبارک ایرانی:

شاید خیلی از کسانی که تولدت مبارک ایرانی (ساخته انوشیروان روحانی) را شنیده‌اند، ندانند که این آهنگ ابتدا برای یک تیزر تبلیغاتی ساخته شده بود.

بهرام بیضایی، استاد دانشگاه، نویسنده و کارگردان تئاتر و سینما، می گوید در گذشته بزرگداشت و شادی برای روز تولد فقط به بزرگان دینی و شاهان اختصاص داشته و رسمی فراگیر نبوده است. به احتمال زیاد جشن تولد به شکلی که ما می شناسیم، رسمی است که به شصت، هفتاد سال اخیر بر می گردد و از فرهنگ اروپایی و آمریکایی وارد فرهنگ ایران شده است.

به گفته انوشیروان روحانی، در دهه های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ با رواج تدریجی برگزاری جشن تولد در ایران، در این مهمانی ها بیشتر از آهنگ مشهور انگلیسی Happy Birthday to you استفاده می شد و برخی آن را با ریتم شش و هشت که به گوش ایرانیان بیشتر آشناست و شعر فارسی اجرا می کردند.

اما خب یک اشکال بزرگ این وسط وجود داشت و آن این بود که قطعه مزبور مال ما نبود! خیلی تناسبی با اقتضائات فرهنگی و ذایقه موسیقایی ما نداشت.

یک خودرو، یک فیلم و سرآغاز رسمی همه گیر

 

در اواخر سال ۱۳۴۸ شرکت ایران ناسیونال تصمیم گرفت به مناسبت چهارمین سال شروع تولید خودرو پیکان یک فیلم مستند ـ تبلیغاتی تولید کند.

به این منظور شرکت تبلیغاتی فاکوپا به مدیریت فرهاد هرمزی که در آن زمان عهده دار تبلیغات ایران ناسیونال بود، با کامران شیردل، کارگردان و مستندساز، تماس گرفت و از او خواست عهده دار تهیه این فیلم شود.

آقای شیردل اقدام به ساخت دو فیلم مستند “پیکان” و “تولدت مبارک” کرد که به گفته بسیاری از منتقدان از نمونه های بسیار خوب فیلم های تبلیغاتی در تاریخ سینمای ایران محسوب می شوند.

همزمان آقای هرمزی از انوشیروان روحانی خواست آهنگی به این مناسبت بسازد و به او اطلاع داد مبلغ پنجاه هزار تومان بودجه برای این کار اختصاص داده شده است. قیمت پیکان نو در آن سال ها حدود هجده هزار تومان بود.

انوشیروان روحانی در مصاحبه ای که با نگارنده در کالیفرنیا انجام داد، گفت از این فرصت استفاده کرد تا به آرزوی دیرینه خود برای ساخت یک ترانه ملی تولد جامعه عمل بپوشاند.

او با پرویز خطیبی و نوذر پرنگ، دو ترانه سرای شناخته شده آن روزگار، تماس گرفت و از آنها خواست ترانه ای برای این آهنگ بسرایند. ترانه سفارشی بعد از دو روز تحویل داده شد و روی آهنگ گذاشته شد.

در این آهنگ کلمات “تولد ، تولد ، تولدت مبارک” به طور مرتب تکرار می شود و ملودی اصلی ترانه بر اساس آنها شکل گرفته است. بیت اول ترانه یعنی “لبت شاد و دلت خوش، چو گل پرخنده باشی” توسط پرویز خطیبی و بیت “بیا شمع ها را فوت کن، که صد سال زنده باشی” توسط نوذر پرنگ سروده شد.

در اجرای اول آهنگ، دکلمه شروع آهنگ توسط آذرپژوهش، گوینده رادیو، خوانده شد. نخستین اجرای آهنگ برعهده بلا الوندی (دختر نیکول الوندی و خواهرزاده ویگن) بود که با همراهی گروه کر خوانده شد. کمی بعد اجرای دیگری از این ترانه با صدای عهدیه بدیعی و تنظیم شهرداد روحانی ضبط و روانه بازار شد.

آهنگ منحصر بفرد

آهگ انوشیروان روحانی در صحنه پایانی فیلم تبلیغاتی “تولدت مبارک” به کارگردانی کامران شیردل به کار گرفته شد. این آهنگ زمانی به گوش می رسد که پیکان آلبالویی رنگ از کیک خارج می شود و اعضای گروه باله باشگاه آرارات به دور آن می رقصند.

کامران شیردل می گوید: “بعد از ساخت دکور و آماده سازی گروه باله، کل فیلمبرداری در یک شب تا صبح انجام شد و بعد کار تدوین و صداگذاری به سرعت در استودیو انجام و کار آماده پخش شد.”

چهارصد کپی از این فیلم سه دقیقه ای تکثیر و در برنامه نوروزی سینماهای سراسر ایران قبل از فیلم اصلی پخش شد و استقبال زیادی از آن به عمل آمد.

آهنگ ” تولدت مبارک” به سرعت همه گیر شد و صفحه های چهل و پنج دور آن در تعداد وسیعی به فروش رسید.

انوشیروان روحانی درباره فروش این صفحات موسیقی گفت: “طراحی جلد صفحه توسط نصرالله روحانی عموی من اجرا شده بود و خودم همزمان به ژاپن رفتم و به شرکت سان کیوسیکی در ژاپن سفارش ساخت جعبه جواهرات، اسباب بازی و وسایلی را دادم که به هنگام استفاده از آنها آهنگ “تولدت مبارک” پخش می شد. این کار به فراگیرشدن آهنگ کمک زیادی کرد.”

مدتی بعد هنگام ورود شاه و ملکه ایران در روز چهارم آبان ( روز تولد شاه) به تالار رودکی، ارکستر سمفونی تالار رودکی شروع به نواختن آهنگ “تولدت مبارک” کرد و به نوعی این آهنگ به عنوان ترانه رسمی تولد در ایران شناخته شد.

برگزاری جشن تولد رفته رفته به رسمی فراگیر در میان طبقه متوسط ایران تبدیل می شد. در همه مهمانی های تولد هنگام بریدن کیک ترانه “تولدت مبارک ” خوانده و پخش می شد و این ترانه رفته به رفته یکی از ترانه های فولکورولیک و مردمی بدل شد.

” تولدت مبارک” در عین زیبایی، ساختار ساده ای دارد . شعر آن به آسانی در خاطر می ماند.

آهنگ دو قسمت دارد که اصطلاحا یک رنگ شاد و بی کلام، این دو قسمت را به هم وصل می کند. آهنگ ترانه در دستگاه ماهور است و از همین رو با سازهای غربی نیزقابل اجرا است و خود انوشیروان روحانی آن را با ارگ یاماهای سفارشی خود و با همراهی ارکستر اجرا کرده است.

“تولدت مبارک” نخستین ترانه ایرانی برای تولد نبود و قبل از آن ترانه های دیگری برای این مناسبت خوانده شده بود. همان طور که بعد از آن نیز خوانندگان بسیاری با الهام از این ترانه اقدام به خواندن ترانه تولد کردند، از اندی مددیان و فتانه گرفته تا حسن شماعی زاده و محمد نوری. اما هیچ کدام از این ترانه ها به ماندگاری و شهرت ترانه “ تولدت مبارک ” نرسیده است.


ببینید؛ مستند پیکان به کارگردان کامران شیردل:

 

 

دانلود


 

کانال ویدئویی کافه ری‌را در سایت آپارات:

https://www.aparat.com/caferira97

کافه ری‌را در تلگرام:

https://t.me/caferira97

کافه ری‌را در اینستاگرام:

https://www.instagram.com/caferira97

کافه ری‌را در توییتر:

https://twitter.com/CafeRira97

کافه ری‌را در فیسبوک:

http://facebook.com/caferira97

بیخیال شدم

Please enter your comment!
نام خود را وارد کنید