ماجرای ورود چای به ایران

0
53

چای را کاشف السلطنه به #ایران آورد. و کمتر از نیم قرن بعد کاملا ایرانی شد.

کاشف السلطنه در اواخر ۱۸۹۸ وارد بمبئی شد و تقریباً از همان ابتدا درگیر مشغول اطلاعات در خصوص کشت چای در هند شد. او در نوشته‌هایش برای ایران، به اظهارات کتبی و شفاهی مظفرالدین شاه، استناد می‌کند که بر اهمیت وارد کردن راه و چاه کشت چای به کشور تأکید می‌کرد. به نظر می‌رسد دولت قاجار پیروی نمونه‌های انگلستان و روسیه در آغاز کردن کشت بومی چای در آن زمان بود. علاقه به چای، بخشی از تلاش بزرگتر دولت مرکزی (و تجار) برای کاستن از میزان کل ارزش واردات از هند بود. دلیل این کسری پیوستهٔ پولی در تجارت با آن کشور بود. با توجه به ارزش تخمینی واردات چای از هند به مبلغ حدوداً یک میلیون تومان در سال، نزدیک به ۸۳ درصد کل چای مصرفی در ایران از هند می‌آمد، دولت تولید داخلی چای را هم پاسخگوی نیاز در حال رشد داخلی و هم کاستن از تجارت وارداتی از هند می‌دانست. علاوه بر این، چای می‌توانست همچون دیگر محصولات بهادار (چون افیون، ابریشم و تنباکو) که برای توازن تجارت با کشورهای همسایه بسیار مهم بودند عمل کند. کاشف السلطنه تخمین زد که کشت داخلی چای نه تنها کشور را در مدت ده تا دوازنده سال می‌توانست خودکفا کند، بلکه یک محصول بهادار برای واردات کساد اقتصاد ایران می‌توانست به همراه بیاورد.

حاج محمدمیرزا قبل از مراجعت به ایران، مقداری تخم چای را به همراه چهار هزار گلدان چای، قهوه، تخم کنف، دارچین، فلفل، میخک، هل، انبه، گنه گنه، کافور، ریشه زردچوبه، زنجبیل و غیره تهیه کرد و در سال ۱۲۸۵ شمسی با مشکلات بسیار آن‌ها را به ایران آورد.[۳]

مخالفت و عدم همکاری مردم گیلان او را از این کار بازنداشت و موفقیت‌های نخستین، او را به کوشش بیشتری واداشت و کشت، چیدن و خشک کردن چای را به مردم آن سامان آموزش داد.

در سال ۱۳۲۰ قمری /۱۲۸۱ خورشیدی /۱۹۰۲ میلادی، کاشف السلطنه به روسیه رفت و دو متخصص روس را استخدام کرد و به ایران آورد، ولی کارشکنی مأموران دولتی که دست آموز انگلیسیان بودند، مانع از پیشرفت مطلوب وی می‌شد.

چای پیش از این که در ایران کشت شود، به واسطه بازرگانان و تجار، به ایران آمده و به خوبی رواج یافته بود. گفته اند که با آمدن چای، قهوه هم در جمع ایرانیان، به فراموشی سپرده شد. دوران ناصرالدین شاه قاجار که فرا رسید، شاه به چند نفر از درس خوانده ها و سیاستمداران اجازه داد که چای را برای کشت به ایران بیاورند.

اولین تجربه ها به شکست انجامید تا سال ۱۲۷۶ شمسی که محمد میرزای کاشف السلطنه، هزار نهال چای را به ایران آورد و علی رغم مشکلات فراوان و حمایت نکردن اهالی در لاهیجان کاشت. محمد میرزا، بعدها که در کاشت چای موفق شد، لقب کاشف السلطنه را گرفت و معروف شد به محمدمیرزا کاشف السلطنه چایکار . در میان مردم این افسانه رایج است که کاشف السلطنه چند تخم چای را در عصای خود مخفی کرد و به ایران آورد که از صحت آن کسی باخبر نیست. کاشف السلطنه متولد تربت حیدریه بود و در دارالفنون درس خواند و برای ادامه تحصیل به دانشگاه سوربن فرانسه رفت. به ایران که برگشت، ژنرال کنسول ایران در هند شد و در همانجا فکر کاشت چای در ایران، در ذهنش جوانه زد. کاشف السلطنه، اکنون پدر چای ایران نام گرفته و مقبره ای دارد در شهر لاهیجان که بر بالای یکی از تپه های مزارع چای این شهر، جای گرفته است. وی در یکی از یادداشت‌هایش این گونه می نویسد:

” می‌روم دنبال چای… انشاءالله کسان دیگری هم در فکر رفع احتیاج سایر کالاها باشند”، و اضافه می‌کند: “علی‌التحقیق مبلغ ده کرور تومان برای خرید چای هر ساله از ایران خارج می‌شود. اگر همین مبلغ در مملکت بماند، شاید جلوگیری از پریشانی و فقر و فاقه مملکت بکند.”


مرحوم #قاسم_هاشمی‌نژاد در سال ۱۳۵۵ جستاری نوشته بود با عنوان «اندر آداب چای‌نوشی، یا بهترین طریقه‌ی دم کردن یک فنجان چای» که در هفته‌نامه‌ی رستاخیز جوان به چاپ رسید. بعدها که جعفر مدرس صادقی نقدها و مقالات #قاسم_هاشمی‌نژاد را در کتاب «بوته بر بوته» جمع کرد این جستار هم پایان بخش آن کتاب شد. البته نحوه‌ی چای دم کردن (ترکیب چای خارجی و داخلی) و زمان دم کردنش (چهار دقیقه و سی و دوه سه ثانیه) چندان باب میل من نیست. ترجیح خودم چای لاهیجان بهاره است و بیست و دو سه دقیقه دم کردن. با این حال خواندن این جستار از بهترین کارهایی است که آدم می‌تواند وقت صرفش کند و از نثر درخشان و طبع بذله‌گوی #قاسم_هاشمی‌نژاد لذت ببرد و بیاموزد. روحش قرین رحمت.
این جستار را در کانال کافه ری را دانلود کنید…

 


 

پانوشت: کافه ری‌را بیش از ۱۰ نوع چای به شما عزیزان عرضه می‌کند. تمام این چای‌های طبیعی بوده و در کافه ری‌را هرگز از تی‌بگ (یا چای کیسه‌ای) استفاده نمی‌شود. تمام چای‌ها و دم‌نوشهای سرو شده در کافه ری‌را با مواد گیاهی اصلی و بلافاصله پس از درخواست مشتری «تازه دم» سرو می‌شود. برخی از محبوبترین چایهای کافه ری‌را عبارتند از:

چای ایرانی دمی

چای سبز

چای ترش

چای نعنا

چای لاته

چای هل-دارچین

چای بهارنارنج

چای به‌لیمو

چای زعفران

چای ماسالا

چای شیر


آدرس کافه ری‌را: قزوین – بلوار آیت الله مدرس (جنوبی) – نرسیده به پل طالقانی -جنب خیابان شهرداری

بیخیال شدم

Please enter your comment!
نام خود را وارد کنید